De vijgenboom zit vol verrassingen. Of je nu een vijgenboom in je tuin hebt of gewoon nieuwsgierig bent: er zijn genoeg vijgenboom weetjes die de meeste mensen verbazen. Zo zijn vijgen botanisch gezien geen echte vruchten, maar omgekeerde bloemen. Dat is meteen een van de mooiste voorbeelden van hoe bijzonder deze boom eigenlijk is.
Een vijg is eigenlijk geen vrucht
Wat je in de supermarkt als vijg koopt, is strikt botanisch gezien een syconium: een holle, vlezig geworden bloembodem waaraan de echte bloemetjes aan de binnenkant zitten. Je eet dus eigenlijk honderden minuscule bloempjes tegelijk. Die bloemetjes worden bestoven via een specialistische wesp die door een klein gaatje aan de onderkant naar binnen kruipt. Zonder bevruchting geen rijpe vijg, en zonder vijgenboom geen plek voor de wesp om haar eitjes te leggen. De twee zijn volledig van elkaar afhankelijk.
Bij de meeste vijgenrassen die in Nederland worden verkocht en geteeld, gaat het om zelfvruchtbare varianten. Die hebben die wesp niet nodig. Ze zetten fruit zonder bevruchting, wat ze praktisch maakt voor tuingebruik.
De vijgenboom is een van de oudste gecultiveerde planten ter wereld
Vijgenbomen worden al minstens 11.000 jaar verbouwd door mensen. Dat maakt de vijgenboom ouder als cultuurgewas dan tarwe of rijst. Archeologen hebben in het Midden-Oosten verkoold vijgenmateriaal gevonden dat teruggaat tot ver voor de introductie van andere landbouwgewassen. In het oude Egypte, Griekenland en Rome speelde de vijgenboom een grote rol, zowel als voedingsbron als in religie en mythologie.
In de Bijbel wordt de vijgenboom vaker genoemd dan bijna elk ander gewas. Ook in de Koran heeft de vijgenboom een bijzondere status: er is zelfs een soera naar vernoemd. Dat vertelt je iets over hoe diep verweven deze boom is met menselijke beschaving.
Vijgen zitten vol voedingsstoffen
Verse en gedroogde vijgen zijn een rijke bron van vezels, kalium, magnesium en vitamine K. Ze bevatten ook antioxidanten, die celbeschadiging helpen tegengaan. Gedroogde vijgen leveren meer suiker en calorieën per 100 gram dan verse, maar ze zijn ook veel voedzamer per hapje. Een klein handje gedroogde vijgen levert al een flinke portie kalium, wat goed is voor een normale bloeddruk.
Vijgen waren eeuwenlang een belangrijke energiebron voor mediterrane volkeren, juist omdat ze makkelijk te drogen en te bewaren zijn. Zelfs Romeinse soldaten namen gedroogde vijgen mee op mars als proviand.
Vijgenboom weetjes over de groei en levensduur
Een vijgenboom kan oud worden. In gematigde klimaten als dat van Nederland groeien vijgenbomen trager dan in het Middellandse Zeegebied, maar met de juiste bescherming halen ze makkelijk de twintig of dertig jaar. In warme landen worden vijgenbomen soms honderd jaar of ouder. De boom groeit breed en laag, met een opvallend grijze, gladde bast en grote handvormige bladeren.
Vijgenbomen kunnen in één seizoen twee oogsten geven. De eerste oogst in het vroege voorjaar komt uit knoppen van het vorige jaar; de tweede oogst in de zomer is de hoofdoogst. In Nederland lukt een dubbele oogst alleen in een warme zomer of in een beschutte, zonnige plek.
De boom kan groeien uit stenen muren
Vijgenbomen zijn echte overlevers. Ze staan bekend om hun vermogen om te kiemen in spleten van muren, rotsen en ruïnes. Dat zie je in mediterrane steden regelmatig: een vijgenboom die letterlijk uit een muur groeit. De wortels gaan ver en diep op zoek naar water en kunnen zelfs betonnen structuren beschadigen. Dit maakt de vijgenboom indrukwekkend taai, maar ook iets om rekening mee te houden als je er een vlak naast een gebouw of verharding plant.
Het blad melkt wit en prikkelend sap
Als je een blad of onrijpe vijg van de boom breekt, komt er een witachtig, melkachtig sap vrij. Dit sap heet latex en bevat enzymen die irriterend kunnen zijn voor de huid en slijmvliezen. Mensen met een gevoelige huid doen er goed aan handschoenen te dragen bij het snoeien. Datzelfde enzym, fycine geheten, wordt in sommige landen traditioneel gebruikt om vlees malser te maken of melk te laten stremmen.
Vijgen worden gebruikt als vleesvervanger in zoete gerechten
Door hun zachte textuur en natuurlijke zoetheid worden gedroogde vijgen in plantaardig koken regelmatig gebruikt als vervanging voor honing of als bindmiddel in repen en balletjes. Vijgenpasta is een klassieke vulling in koekjes en gebak uit Sicilië en Noord-Afrika. De combinatie van suikers, vezels en een licht karamelachtige smaak maakt vijgen veelzijdig in de keuken.
Weinig mensen weten dat rauwe vijgensap ook werd gebruikt als traditioneel middel bij spijsverteringsproblemen. De vezels in vijgen, met name pectine, ondersteunen een gezonde darmwerking.
Of je nu een vijgenboom in de tuin overweegt of gewoon een nieuwe liefde voor vijgen hebt ontwikkeld: de vijgenboom is een boom met veel meer verhaal dan zijn bescheiden formaat doet vermoeden. Van een samenleving van tienduizend jaar geleden tot het moderne tuincentrum, de vijgenboom heeft het allemaal overleefd.
