Een appelboom die plotseling bedekt is met witte spinselwolken en kale takken heeft bijna zeker last van de spinselmot. Deze kleine vlinder legt eitjes op de schors van de appelboom, waarna rupsen uitkomen die in groten getale bladeren en jonge scheuten in een dicht spinsel wikkelen en volledig kaalvreten. Het is een veel voorkomend probleem bij appelbomen, zowel in de moestuin als in de boomgaard.
Wat is de spinselmot op de appelboom precies?
De spinselmot (Yponomeuta malinellus) is een kleine witte mot met zwarte stippen op de vleugels. De rupsen van deze mot zijn het echte probleem: ze leven in grote groepen onder een gezamenlijk spinsel van zijdeachtige draden. Dat spinsel beschermt ze tegen predatoren en weersomstandigheden. Binnen dat beschermende web vreten ze de bladeren van de appelboom kaal, soms tak voor tak.
De naam stippelmot wordt ook wel gebruikt voor dezelfde of een nauw verwante soort. Beide namen verwijzen in de praktijk naar hetzelfde verschijnsel op de appelboom: wit spinsel, rupsen in groepen en kaalgevreten takken. Je ziet de aantasting het duidelijkst in het voorjaar en de vroege zomer, wanneer de rupsen actief zijn.
Hoe herken je een aantasting?
De eerste tekenen zijn makkelijk te missen. Begin er op te letten zodra de knoppen van de appelboom uitlopen. Je ziet dan kleine, geelachtige rupsen die beginnen met het spinnen van draden. Al snel vormt zich een zichtbaar wit web dat hele takken omhult. Binnenin zitten tientallen tot soms honderden rupsen dicht op elkaar.
Na het vreten laten de rupsen kale takken achter met bruine, verdroogde bladresten in het spinsel. Buiten het spinsel zijn de jonge rupsen grijsgroen met zwarte stippen. Volwassen rupsen worden ongeveer 2 centimeter lang. De schade ziet er alarmerend uit, maar een gezonde appelboom herstelt in veel gevallen gewoon na de aantasting.
Is de spinselmot gevaarlijk voor je appelboom?
Een eenmalige aantasting is voor een volwassen, vitale appelboom zelden dodelijk. De boom loopt na de zomer opnieuw uit en herstelt zich. Bij jonge of al verzwakte bomen is de schade ernstiger: herhaaldelijk kaalvreten kost de boom energie die hij nodig heeft om te groeien en vrucht te zetten.
Meerdere jaren achter elkaar zwaar aangetast worden, kan een boom structureel verzwakken. Let daarom op of de aantasting elk jaar terugkomt en hoe groot de schade is. Een lichte aantasting op één tak is iets anders dan een boom die jaarlijks volledig wordt kaalgevreten.
Spinselmot bestrijden op de appelboom: wat werkt
Er zijn meerdere manieren om de spinselmot op de appelboom aan te pakken. Welke methode het beste past, hangt af van hoe groot de aantasting is en of je chemische middelen wil vermijden.
- Spinsel verwijderen: Snijd de aangetaste takken met spinsel er vroeg in het seizoen af, zodra je de eerste nesten ziet. Doe dit bij droog, windstil weer zodat de rupsen niet verder verspreiden. Verbrand of gooi het materiaal weg, niet op de composthoop.
- Met de hand verwijderen: Bij een kleine aantasting kun je de spinselnesten handmatig van de takken trekken en vernietigen. Draag handschoenen; sommige mensen reageren licht op de rupsen.
- Biologische bestrijding met Bacillus thuringiensis (Bt): Dit is een bacterie die giftig is voor rupsen maar onschadelijk voor mensen, dieren en nuttige insecten. Je sproeit het middel direct op het spinsel en de rupsen. Het werkt het best op jonge rupsen vroeg in het seizoen. Bt-preparaten zijn verkrijgbaar bij tuincentra en online.
- Pyrethrine of andere insecticiden: Als biologische middelen niet voldoende helpen, kun je kiezen voor een toegelaten insecticide. Volg altijd de gebruiksaanwijzing op, spuit bij voorkeur ‘s avonds om bijen te sparen en herhaal de behandeling indien nodig.
- Klevende band om de stam: Een rupsenband of klevende band om de stam voorkomt dat rupsen en andere insecten omhoog kruipen. Dit is meer een preventieve maatregel dan een directe bestrijding van de spinselmot, maar het helpt bij bredere rupsenproblemen.
Voorkomen dat de spinselmot terugkomt
De mot legt haar eitjes in de zomer en het najaar op de schors van de appelboom. Die eitjes overwinteren en komen het volgende voorjaar uit. Je kunt de boom in de winter inspecteren op eihoopjes: kleine, platte, wat glanzende plakkaten op de takken en de stam. Verwijder ze handmatig als je ze ziet.
Een gezonde boom in goede conditie is minder kwetsbaar. Zorg voor voldoende water in droge periodes, voer de boom niet te stikstofrijk (dat bevordert juist zachte, smakelijke bladgroei voor rupsen) en snoei regelmatig zodat de kroon luchtig blijft. Nuttige insecten zoals sluipwespen en vogels als mezen eten rupsen en eitjes van de spinselmot. Een gevarieerde tuin met inheemse planten trekt die natuurlijke vijanden aan.
Spinselmot op de appelboom ziet er spectaculair en zorgwekkend uit, maar met tijdig ingrijpen houd je de schade beperkt. Verwijder spinsel zo snel mogelijk als je het ziet, kies bij voorkeur voor biologische bestrijding en houd de boom in goede conditie. Zo geef je de spinselmot weinig kans en houd je je appelboom gezond.
