Een zieke kip herken je vaak eerder dan je denkt: sufheid, minder eten, een opgeblazen buik of vreemde ontlasting zijn veelvoorkomende signalen. Kippenziekte is een breed begrip, want kippen kunnen aan tientallen verschillende aandoeningen lijden. Op deze pagina vind je een overzicht van de meest voorkomende ziektes en problemen, zodat je snel weet waar je op moet letten en wat je kunt doen.
Hoe herken je een zieke kip?
Een gezonde kip is actief, eet goed en heeft heldere ogen. Een kip die ziek is, trekt zich vaak terug, staat opgezet, sluit de ogen halfuit of zit stil op dezelfde plek. Let ook op de kleur en structuur van de kam: een bleke of blauwpaarse kam kan duiden op een probleem met de doorbloeding of een infectie. Veranderingen in de ontlasting, zoals heel waterige, groene of bloederige poep, zijn eveneens een waarschuwingssignaal.
Controleer je kip regelmatig van dichtbij. Kijk onder de veren naar de huid, controleer de kloaka (de uitgang van de buikholte) en voel of de krop normaal aanvoelt. Hoe eerder je een probleem opmerkt, hoe groter de kans op herstel.
Veelvoorkomende kippen ziektes en problemen
Kippensnot (Mycoplasma) is één van de meest bekende luchtweginfecties bij kippen. Je kip niest, heeft een loopneus, maakt gorgelende geluiden en de ogen kunnen opgezwollen zijn. De ziekte is besmettelijk en verspreidt zich snel door een koppel. Een dierenarts kan antibiotica voorschrijven, maar kippen die kippensnot hebben gehad, blijven vaak drager.
Coccidiose is een darminfectie veroorzaakt door eencellige parasieten (coccidiën). Vooral jonge kuikens zijn kwetsbaar. Symptomen zijn bloederige of slijmerige ontlasting, sufheid en weinig eetlust. De parasieten leven in de grond en verspreiden zich via poep. Behandeling gaat met een coccidiostaticum, verkrijgbaar via de dierenarts.
Gisten (schimmelinfectie van de krop) ontstaan doordat gistschimmels zich ophopen in de krop. De kip eet slecht, de krop voelt zacht en opgezwollen aan en er kan een zure geur uit de bek komen. Dit probleem treedt vaker op als kippen beschimmeld voer of oud water krijgen. Behandeling bestaat uit het aanpassen van het dieet en soms een schimmelwerend middel.
Kropverstoppingen zijn een ander veelvoorkomend probleem. De krop voelt hard aan en de kip eet niet of nauwelijks. Dit kan ontstaan door te lang, vezelig gras of ander moeilijk verteerbaar materiaal. Zorg voor voldoende grit (kleine steentjes) in het verblijf, want dat helpt de krop zijn werk te doen. Lichte gevallen lossen soms vanzelf op, maar bij een harde krop die langer dan een dag niet leeggaat, is een dierenarts nodig.
Dikke buik (ascites of waterbuik) betekent dat er vocht ophoopt in de buikholte. De kip ziet er opgeblazen uit en loopt waggelend. Dit kan een gevolg zijn van een hartprobleem, een leveraandoening of een inwendige legproblemen. Een dierenarts kan vloeistof wegprikken, maar de onderliggende oorzaak is vaak niet te genezen.
Cloacaprolaps (darmprolaps) is een ernstige aandoening waarbij weefsel uit de kloaka naar buiten komt. Dit zie je als rood, opgezwollen weefsel achter de kip. Andere kippen pikken hier snel op, waardoor de situatie snel verergert. Isoleer de kip direct en raadpleeg een dierenarts. Risicofactoren zijn te grote eieren, overgewicht en kaliumtekort.
Rui is strikt gezien geen ziekte, maar kippen zijn tijdens de rui (het jaarlijkse wisselen van veren) kwetsbaarder voor infecties. Ze leggen minder of geen eieren, zien er wat sjofel uit en kunnen gevoelig zijn voor aanraking. Geef ze in deze periode extra eiwitten, bijvoorbeeld wat gekookt ei of meelwormen.
Maag-darmstoornissen uiten zich in dunne of verkleurd ontlasting, weinig eetlust en gewichtsverlies. Oorzaken lopen uiteen van verkeerd voer en beschimmeld drinkwater tot bacteriële infecties. Controleer altijd eerst de waterbakken en het voer als een kip buikproblemen heeft.
Bloedende kip verdient altijd directe aandacht. Kippen pikken op wonden, bloed trekt andere kippen aan en een verwonding kan razendsnel erger worden. Isoleer de gewonde kip, reinig de wond en dek hem af met een kipveilig middel zoals aluminiumspray. Bij diepe wonden of infectie: dierenarts.
Gebroken poot is herkenbaar aan een kip die één poot niet belast, kreupel loopt of op de knie zit. Jonge kippen herstellen soms met een eenvoudig spalkje, maar bij volwassen dieren is professionele hulp vrijwel altijd nodig.
Wanneer ga je naar de dierenarts?
Niet elke kip hoeft meteen naar de dierenarts, maar er zijn situaties waarbij je niet moet wachten. Ga zo snel mogelijk langs als:
- de kip meer dan 24 uur niets eet of drinkt
- er bloed zichtbaar is rond de kloaka of op de huid
- de kip niet meer kan staan of lopen
- meerdere kippen tegelijk ziek worden (besmettelijke ziekte)
- de krop langer dan een dag hard blijft
- je een prolaps ziet
Een kippenarts (een dierenarts gespecialiseerd in pluimvee) is de beste keus bij twijfel over de diagnose. Niet elke dierenarts heeft evenveel ervaring met kippen, dus check dat van tevoren.
Preventie: zo houd je kippen gezond
Veel kippen ziektes zijn te voorkomen met goede basiszorg. Zorg voor schoon drinkwater dat je dagelijks ververst, droog en goed geventileerd onderdak, en een schone ren zonder uitwerpselen die zich ophopen. Voer geen beschimmeld of nat voer. Nieuwe kippen quarantaine je altijd minimaal twee weken, zodat je geen ziektes het koppel insleept. Regelmatig controleren op luis en mijt (onderkant veren en rond de kloaka) hoort ook bij de standaard verzorging.
Bij de eerste tekenen van ziekte loont het om snel te handelen. Isoleer de zieke kip zodat anderen niet besmet raken, en observeer haar een dag nauwkeurig voor je verdere stappen zet. Hoe eerder je ingrijpt, hoe groter de kans dat je kip weer de oude wordt.
